Eötvös Effect: jawel, de aarde draait rond

Het Eötvös-effect is de verandering in waargenomen zwaartekrachtversnelling bij het verplaatsen van oost naar west of omgekeerd. Een object weegt meer wanneer het naar het westen beweegt dan wanneer het stilstaat of naar het oosten beweegt.

Het effect werd ontdekt door de geofysicus Loránd Eötvös, die in de jaren 1900 het verschil opmerkte in zwaartekrachtmetingen op bewegende schepen. Hij ontdekte dat zijn metingen lager waren wanneer de boot naar het oosten voer en hoger wanneer deze naar het westen ging. Hij identificeerde dit voornamelijk als een gevolg van de rotatie van de aarde.

De rotatie van de aarde veroorzaakt een centrifugale versnelling, een schijnkracht weg van de rotatieas van de aarde. Langs de evenaar is de centrifugale versnelling het grootst en bedraagt ongeveer 0,03 m/s².

Naar het oosten reizend beweegt een object in dezelfde richting als de rotatie van de aarde en krijgt het dan ook een grotere absolute snelheid, wat op zich dan weer resulteert in een hogere centrifugale versnelling.

Omgekeerd betekent een westwaarts verplaatsing dat je je tegen de rotatie van de aarde in beweegt. De snelheden heffen elkaar op en resulteren in een kleinere absolute snelheid met als resultaat een kleinere middelpuntvliedende versnelling.

Ondertussen blijft de valversnelling van de aarde in beide gevallen constant. Het verschil in centrifugale versnelling bij oost- en westwaartse beweging resulteert in een klein doch meetbaar verschil in neerwaartse versnelling. Een object weegt meer wanneer het naar het westen beweegt en minder wanneer het naar het oosten beweegt.

Een praktisch voorbeeld

Laten we eens kijken naar de berekening van een voorbeeld. We vliegen in een vliegtuig over de evenaar en nemen een gewicht van 1000 gram en een op zeeniveau gekalibreerde weegschaal. Wanneer we met een snelheid van 925 km/h en op een hoogte van 12,5 km vliegen, zal de weegschaal 991 gram aangeven in de richting van het oosten en 999 gram richting het westen. Er zal dus een verschil van 8 gram ontstaan als gevolg van het Eötvös-effect.

Bijkomend resulteert de hoogte van het vliegtuig in een kleinere valversnelling omdat het zich op kruishoogte verder van het zwaartepunt van de aarde bevindt.

Deze berekening werd gedaan met behulp van de online calculator ‘Centrifugal and Gravitational Acceleration in an Aircraft’ die terug te vinden is op de blog van Walter Bislin.

Een experiment

Referenties