De Platte Aarde-ideologie en de overhaaste generalisatie

Platte Aarders bezondigen zich vaak aan de drogreden van de overhaaste generalisatie. Ze trekken een conclusie uit een zeer beperkte set van gegevens die er niet in slaagt om een gehele populatie weer te geven. Soms komen ze zelfs tot een conclusie op basis van één enkel geval. Dan wordt het de ‘drogreden van het alleenstaande feit’ genoemd.

Meer nog, ze zijn in staat om bewust selectief gevallen uit te zoeken die in hun kraam passen. Ze gebruiken deze om andere gevallen die tegen hun positie pleiten te ontkrachten. Dit heet ‘selectief winkelen’, of Cherry picking in het Engels.

Enkele voorbeelden:

  • Ballonsatellieten bestaan, dus alle satellieten zijn ballonsatellieten.
  • Er zijn kraters die ontstaan zijn door nucleaire explosies, dus alle kraters zijn het gevolg van nucleaire explosies.
  • Glasvezelkabel wordt ingezet in communicatie over een lange afstand, dus alle lange-afstandscommunicatie maakt gebruik van glasvezelkabel.
  • Er is een foto van de aarde die bestaat uit de samenvoeging van vele beelden, dus alle foto’s van de aarde zijn zulke composietfoto’s.
  • Draagbare en mobiele telefoons communiceren via gsm-masten (Base Transceiver Stations), dus alle mobiele telefonie gebeurt via zulke masten.

De logische problemen bij deze uitspraken spreken voor zich. En hoewel iedereen wel eens een denkfout maakt, is de gebruiksfrequentie binnen de Platte Aarde-gemeenschap eerder alarmerend.

Referenties

Vorm boven inhoud

Vaak wordt in een discussie belang gehecht aan de manier waarop een argument wordt gepresenteerd, terwijl men het argument zelf negeert of marginaliseert. Platte Aarders wijzen vaak een argument van de hand enkel en alleen omwille van de manier waarop het gebracht wordt. Ze verkiezen de vorm boven de inhoud en begaan zo een denkfout.

Men ziet in een discussie regelmatig dat Platte Aarders vaak van leer trekken tegen de vorm waarin een argument wordt voorgesteld. Ze zeggen dan dat iets “niet meer dan CGI” is, of verwijten dat men “nóg meer cartoons” of “nóg maar eens een animatie” aanhaalt, waarbij ze dan vlotjes de inhoud van het argument zelf negeren.

We kunnen echter op geen enkele manier de geldigheid van een argument achterhalen louter en alleen op basis van de manier waarop het gebracht wordt.

Het tegengestelde is ook waar: sommige Platte Aarders presenteren hun argumenten op een heel aantrekkelijke manier. Velen worden het slachtoffer van de manier waarop ze hun ideeën presenteren en niet omdat wat ze zeggen waar is.

We kunnen teruggaan naar het midden van de negentiende eeuw en zien hoe Samuel Rowbotham de idee van de platte aarde onder de mensen verspreidde. Hij gaf lezingen doorheen heel Groot-Brittannië en maakte daarbij grootse, indrukwekkende maar foute en pseudowetenschappelijke claims. En velen onder zijn toehoorders die niet zo veel afwisten van astronomie, werden door zijn technobabbel ingepakt.

Hedendaagse Platte Aarders doen hetzelfde: zij maken tal van aantrekkelijke video’s en steken hun argumenten vol met technisch klinkend jargon, op zo’n manier dat hun materiaal aanlokkelijk en zelfs indrukwekkend lijkt voor mensen met weinig wetenschappelijke kennis.

Het is belangrijk om kritisch te blijven en op de hoede te zijn voor de technieken die Platte Aarders gebruiken om mensen te overtuigen.

De schuld van CGI (deel 2)

Een andere CGI-gerelateerde denkfout die regelmatig wordt gepleegd door Platte Aarders heeft volgende algemene vorm:

  • Observatie: er bestaat geen foto of video van het object ‘X’ dat niet met CGI is gemaakt.
  • Conclusie: ‘X’ bestaat niet in het echt.

Dit is om twee redenen ongeldig:

  • Zelfs als niemand er een foto van heeft gemaakt, is een echt object nog steeds echt.
  • Het uitgangspunt zelf kan ongeldig zijn wanneer de maker van de denkfout niet op de hoogte is van het bestaan van een echte foto van het object.

Platte Aarders beweren vaak dat er geen echte foto’s van de aarde vanuit de ruimte zijn gemaakt. Gelukkig bestaan deze foto’s wel en zijn de Platte Aarders simpelweg verkeerd. Ze zijn er gewoon niet van op de hoogte (minder waarschijnlijk) of betwijfelen de echtheid van de foto’s (om hun hachje te redden). In dit geval is hun veronderstelling in de eerste plaats onjuist, waardoor hun conclusie dit mogelijks ook is.

Maar zelfs als er geen echte foto’s van de aarde vanuit de ruimte zijn genomen, maakt dat hun argument niet correct. De aarde is nog steeds bolvormig, zelfs als er geen foto’s van zijn gemaakt vanuit de ruimte. Dit was bijvoorbeeld de situatie vóór 1946. We kunnen de vorm van de aarde op andere manieren afleiden. Er zijn voldoende aanwijzingen en sommige zijn reeds 25 eeuwen oud.

Bovendien verwachten de complotdenkers dat andere mensen dezelfde fout maken over de Platte Aarde. Ze denken dat de (niet geïndoctrineerde) mensen deze theorie weigeren omdat er geen echte beelden van een Platte Aarde bestaan. Dit slaat natuurlijk nergens op; men weigert de ideologie van de Platte Aarde niet alleen omdat er geen echte foto is van een Platte Aarde, maar om talloze andere redenen.

Het ontkennen van het antecedent

Deze denkfout is een specifieke versie van de formele denkfout ‘het antecedent ontkennen’. Het bijbehorende argument heeft de algemene vorm:

  • P → Q: Als er een foto is van een object dat niet met CGI is gemaakt, dan is het object echt.
  • ¬P: Er is geen foto van het object dat niet met CGI is gemaakt
  • ⊢ ¬Q: Conclusie: het object is niet echt

Het argument is ongeldig omdat Q waar kan zijn als P onwaar is. In dit geval kan het object echt zijn, zelfs als niemand er een foto van heeft gemaakt.

Argumentum ad ignorantiam, argumentum ad nauseam

Deze misvatting kan een vorm van een argument uit de onwetendheid (argumentum ad ignorantiam) zijn. In het specifieke geval van de foto van de aarde weet de dader van de drogreden niet of er al dan niet beelden van de aarde vanuit de ruimte bestaan, maar hij gaat ervan uit van niet. Soms begaan ze deze fout opzettelijk en gebruiken ze de denkfout om nietsvermoedende slachtoffers te beïnvloeden die zich niet bewust zijn van de beelden of de drogreden.

Wanneer dit uitgangspunt steeds opnieuw wordt herhaald, wordt het door bewering bewezen. Het uitgangspunt is duidelijk verkeerd, maar het wordt keer op keer herhaald, ongeacht het weerwoord van menig Bolle Aarde-ridder. Als het argument keer op keer wordt herhaald totdat niemand nog de moeite neemt om het aan te vechten, wordt het een argumentum ad nauseam of een argumentum ad infinitum.

De schuld van CGI (deel 1)

Een logische denkfout die vaak wordt gepleegd door de slachtoffers van de Platte Aarde-ideologie is CGI-gerelateerd. CGI (computer-generated imagery) is het gebruik van computers om realistische afbeeldingen of video’s te maken.

Omdat deze denkfout veel voorkomt binnen de Platte Aarde-kringen, zullen we dit ‘beroep doen op CGI’ noemen. Het argument heeft de algemene vorm:

  • Observatie: een foto of video van een object ‘X’ is gemaakt met CGI
  • Conclusie: ‘X’ bestaat niet in de echte wereld

Dit is een misvatting omdat het niet onmogelijk is om een ​​CGI-afbeelding of video van een echt, bestaand object te maken.

Wanneer bijvoorbeeld een afbeelding van een satelliet in de ruimte wordt getoond, zullen sommige Platte Aarders snel de foto afdoen als CGI. Meestal is dat ook zo, omdat het praktisch onmogelijk is om een foto van acceptabele kwaliteit van een satelliet in zijn baan te maken (dit moet dan vanaf de aarde gebeuren, want geen enkele satelliet maakt selfies). Maar is het juist om aan te nemen dat de satelliet op de foto in werkelijkheid niet bestaat? Overduidelijk niet.

We komen het gebruik van CGI dagelijks tegen in afbeeldingen en video’s. Maar omdat slachtoffers van de Platte Aarde-ideologie vaak emotioneel zijn georiënteerd, heerst hun gevoel over hun logica. Hierdoor kunnen ze niet langer de juiste logische conclusies trekken met betrekking tot de vorm van de aarde.

Aan de andere kant denken Platte Aarders soms dat andere mensen hun ideologie weigeren te accepteren, simpelweg omdat elke ‘afbeelding’ van een Platte Aarde is gemaakt met CGI (als we dit althans CGI kunnen noemen). Ook dit is een verkeerde redenering; er zijn natuurlijk meerdere bewijzen voor de echte vorm van de aarde.

Het gevolg bevestigen

Deze denkfout is een specifieke versie van de formele drogreden ‘bevestigen van het gevolg’. Het bijbehorende argument heeft de algemene vorm:

  • P → Q: als het object in een foto of video niet echt is, wordt de foto of video gemaakt met CGI.
  • Q: een foto of video is gemaakt met CGI
  • ⊢ P: het object in de foto of video is niet echt.

De conclusie is ongeldig, want als Q waar is, is P niet noodzakelijk waar.